«Ξεκινάω ακτινοθεραπεία. Πρέπει να αλλάξω τη διατροφή μου; Υπάρχουν τροφές που πρέπει να αποφεύγω;»
Αυτές είναι μερικές από τις συχνότερες απορίες των ασθενών πριν από την έναρξη της ακτινοθεραπείας.
Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη δίαιτα που πρέπει να ακολουθούν όλοι οι ασθενείς. Οι διατροφικές ανάγκες και οι πιθανές παρενέργειες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την περιοχή του σώματος που ακτινοβολείται.
Για παράδειγμα, ένας ασθενής που υποβάλλεται σε ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου μπορεί να αντιμετωπίζει δυσκολία στην κατάποση, ενώ κάποιος που υποβάλλεται σε ακτινοθεραπεία της κοιλιάς ή της πυέλου μπορεί να εμφανίσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
Γι’ αυτό, η διατροφή χρειάζεται να προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ασθενούς και όχι να βασίζεται σε γενικούς περιορισμούς.
Γιατί είναι σημαντική η διατροφή κατά την ακτινοθεραπεία;
Η ακτινοθεραπεία μπορεί να επηρεάσει τους φυσιολογικούς ιστούς που βρίσκονται στην περιοχή της ακτινοβόλησης, προκαλώντας παρενέργειες που δυσκολεύουν τη σίτιση.
Η επαρκής πρόσληψη ενέργειας και πρωτεΐνης συμβάλλει στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, της δύναμης και της κατάστασης θρέψης, ενώ βοηθά στην αποφυγή ή στον περιορισμό του υποσιτισμού.
Στόχος δεν είναι απλώς να διατηρηθούν τα κιλά, αλλά να εξασφαλιστεί ότι ο οργανισμός λαμβάνει τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Πώς επηρεάζει η περιοχή της ακτινοθεραπείας τη διατροφή μου;
Οι διατροφικές δυσκολίες δεν είναι ίδιες για όλους. Εξαρτώνται κυρίως από την περιοχή που ακτινοβολείται, τη δόση της ακτινοβολίας και το εάν η ακτινοθεραπεία συνδυάζεται με άλλες θεραπείες.
Ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου
Η ακτινοθεραπεία στην περιοχή του στόματος, του φάρυγγα ή του λάρυγγα μπορεί να προκαλέσει ξηροστομία, αλλαγές στη γεύση, πόνο ή δυσκολία στην κατάποση.
Τι μπορείτε να κάνετε;
- Προτιμήστε μαλακές και υγρές τροφές, όπως πουρέ, κρέμες, γιαούρτι και καλά μαγειρεμένα φαγητά.
- Εμπλουτίστε τα γεύματά σας με ελαιόλαδο και τυρί κρέμα, ώστε να προσλαμβάνετε περισσότερη ενέργεια χωρίς να αυξάνετε σημαντικά την ποσότητα του φαγητού.
- Αποφύγετε πολύ όξινα, πικάντικα ή σκληρά τρόφιμα, εφόσον σας προκαλούν πόνο ή ερεθισμό.
Εάν εμφανιστεί δυσκολία στην κατάποση, χρειάζεται αξιολόγηση από τη θεραπευτική ομάδα, ώστε να καθοριστεί ποια υφή τροφίμων είναι ασφαλής.
Ακτινοθεραπεία θώρακα
Όταν ο οισοφάγος βρίσκεται στην περιοχή της ακτινοβόλησης, μπορεί να εμφανιστεί φλεγμονή, γνωστή ως ακτινική οισοφαγίτιδα.
Αυτό μπορεί να προκαλέσει πόνο ή αίσθημα καύσου κατά την κατάποση.
Τι μπορείτε να κάνετε;
- Καταναλώστε μικρά και συχνά γεύματα.
- Επιλέξτε μαλακές τροφές, όπως σούπες, πουρέ και καλά μαγειρεμένα ζυμαρικά.
- Αποφύγετε τα πολύ ζεστά, όξινα ή πικάντικα τρόφιμα εάν επιδεινώνουν τα συμπτώματα.
Εάν ο πόνος δυσκολεύει σημαντικά τη λήψη τροφής ή υγρών, ενημερώστε άμεσα τον θεράποντα ιατρό σας.
Ακτινοθεραπεία κοιλιάς και πυέλου
Η ακτινοθεραπεία στην κοιλιά ή την πύελο μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του εντέρου, προκαλώντας διάρροια, φούσκωμα, κοιλιακές κράμπες ή παροδική δυσανεξία στη λακτόζη.
Τι μπορείτε να κάνετε;
- Προτιμήστε μικρά και συχνά γεύματα, εάν έχετε γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
- Φροντίστε να καταναλώνετε επαρκή υγρά, ιδιαίτερα εάν εμφανίζετε διάρροια.
- Εάν παρατηρήσετε ότι τα γαλακτοκομικά επιδεινώνουν τα συμπτώματα, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή επιλογή προϊόντων χωρίς λακτόζη.
- Σε περίπτωση διάρροιας, ενδέχεται να χρειαστεί προσωρινή προσαρμογή της πρόσληψης φυτικών ινών.
Προσοχή: Δεν χρειάζεται να περιορίσετε προληπτικά τις φυτικές ίνες ή τα γαλακτοκομικά εάν δεν παρουσιάζετε συμπτώματα. Η επίμονη ή έντονη διάρροια απαιτεί ιατρική αξιολόγηση.
Υπάρχουν τροφές που πρέπει να αποφεύγω κατά την ακτινοθεραπεία;
Μία από τις συχνότερες παρανοήσεις είναι ότι η ακτινοθεραπεία απαιτεί τον αποκλεισμό συγκεκριμένων τροφίμων.
Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν τρόφιμα που πρέπει να αποφεύγουν όλοι οι ασθενείς μόνο και μόνο επειδή υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία.
Τα γαλακτοκομικά, τα φρούτα, τα λαχανικά και οι τροφές που περιέχουν φυτικές ίνες μπορούν να παραμένουν μέρος της διατροφής, εφόσον είναι καλά ανεκτά και δεν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική οδηγία.
Οι αυστηροί διατροφικοί περιορισμοί χωρίς σαφή ένδειξη μπορεί να μειώσουν τη συνολική πρόσληψη ενέργειας και πρωτεΐνης, αυξάνοντας τον κίνδυνο υποσιτισμού.
💬 Τι λέω στους ασθενείς μου
«Δεν χρειάζεται να αποκλείσουμε τρόφιμα από τη διατροφή σας χωρίς συγκεκριμένο λόγο. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να μπορείτε να τρώτε επαρκώς και να προσαρμόζουμε τη διατροφή σας ανάλογα με τις ανάγκες και τα συμπτώματα που εμφανίζονται κατά τη θεραπεία.»
Τι πρέπει να προσέχω μετά το τέλος της ακτινοθεραπείας;
Η ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι παρενέργειες υποχωρούν αμέσως.
Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να συνεχιστούν για εβδομάδες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις, όπως η ξηροστομία μετά από ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου, μπορεί να επιμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Συνήθως θα δείτε βελτίωση μετά τις πρώτες 3 εβδομάδες.
Η επιστροφή στη συνηθισμένη διατροφή πρέπει να γίνεται σταδιακά, ανάλογα με την ανοχή και την υποχώρηση των συμπτωμάτων.
Εάν εξακολουθείτε να δυσκολεύεστε να φάτε, χάνετε βάρος ή αισθάνεστε ότι η δύναμή σας μειώνεται, είναι σημαντικό να συνεχιστεί η διατροφική παρακολούθηση.
Να θυμάστε…
Η ακτινοθεραπεία μπορεί να επηρεάσει τη διατροφή σας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ακολουθήσετε αυστηρούς διατροφικούς περιορισμούς ή να αντιμετωπίσετε μόνοι σας τις δυσκολίες που εμφανίζονται.
Η έγκαιρη διατροφική αξιολόγηση και η κατάλληλη προσαρμογή των γευμάτων μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, της θρεπτικής κατάστασης και της ποιότητας ζωής.
Εάν πρόκειται να ξεκινήσετε ακτινοθεραπεία ή αντιμετωπίζετε ήδη δυσκολίες με τη διατροφή σας, μη διστάσετε να απευθυνθείτε σε διαιτολόγο με εξειδίκευση στην ογκολογική διατροφή.
Ένα εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο, προσαρμοσμένο στην περιοχή της ακτινοθεραπείας, στις παρενέργειες και στις ιδιαίτερες ανάγκες σας, μπορεί να σας υποστηρίξει σε κάθε στάδιο της θεραπείας.
Κλείστε το ραντεβού σας και ας διαμορφώσουμε μαζί ένα διατροφικό πλάνο που ανταποκρίνεται στις δικές σας ανάγκες, με στόχο την καλύτερη δυνατή διατροφική υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θεραπείας σας.
Βιβλιογραφία
- Muscaritoli M, Arends J, Bachmann P, et al. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clinical Nutrition. 2021;40(5):2898–2913. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2021.02.005
- Arends J, Bachmann P, Baracos V, et al. ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clinical Nutrition. 2017;36(1):11–48. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2016.07.015
- Kiss N, et al. Guidelines for nutrition in adults with head and neck cancer: The American Society for Parenteral and Enteral Nutrition. Journal of Parenteral and Enteral Nutrition. 2026;50(3):274–338. https://doi.org/10.1002/jpen.70067
- Andreyev HJN, Muls AC, Norton C, et al. Guidance: The practical management of the gastrointestinal symptoms of pelvic radiation disease. Frontline Gastroenterology. 2015;6(1):53–72. https://doi.org/10.1136/flgastro-2014-100468
- National Cancer Institute. Nutrition in Cancer Care (PDQ®) – Health Professional Version. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/appetite-loss/nutrition-hp-pdq
- National Cancer Institute. Nutrition During Cancer. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/nutrition
