Ο καρκίνος του παγκρέατος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την κατάσταση θρέψης του ασθενούς. Η μειωμένη όρεξη, οι θεραπείες, οι μεταβολικές αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο, αλλά και η δυσκολία στην πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών μπορούν να οδηγήσουν σε ακούσια απώλεια βάρους και μυϊκής μάζας.
Για τον λόγο αυτό, η διατροφική φροντίδα δεν περιορίζεται απλώς στο «να τρώει περισσότερο» ο ασθενής. Είναι σημαντικό να αξιολογείται τόσο η επάρκεια της πρόσληψης τροφής όσο και το κατά πόσο αυτή πέπτεται και απορροφάται αποτελεσματικά.
Γιατί επηρεάζεται η πέψη;
Το πάγκρεας παράγει πεπτικά ένζυμα που είναι απαραίτητα για τη διάσπαση των λιπών, των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων.
Στον καρκίνο του παγκρέατος, η παραγωγή ή η μεταφορά αυτών των ενζύμων στο έντερο μπορεί να μειωθεί. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε εξωκρινή παγκρεατική ανεπάρκεια, με αποτέλεσμα μέρος της τροφής να μην πέπτεται και να μην απορροφάται επαρκώς.
Ποια συμπτώματα μπορεί να μας υποψιάσουν;
Ενδείξεις ανεπαρκούς πέψης ή δυσαπορρόφησης μπορεί να είναι:
- έντονο φούσκωμα ή αυξημένα αέρια,
- συχνές ή χαλαρές κενώσεις,
- λιπαρά, ογκώδη ή δύσοσμα κόπρανα,
- κόπρανα που επιπλέουν ή απομακρύνονται δύσκολα από τη λεκάνη,
- δυσφορία μετά το φαγητό,
- συνεχιζόμενη απώλεια βάρους παρά την προσπάθεια για επαρκή πρόσληψη τροφής.
Τα συμπτώματα δεν είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς και η απουσία έντονης στεατόρροιας δεν αποκλείει απαραίτητα την παρουσία δυσαπορρόφησης.
Γιατί μπορεί να μειώνεται το βάρος;
Η απώλεια βάρους στον καρκίνο του παγκρέατος είναι συχνά πολυπαραγοντική και μπορεί να σχετίζεται με:
- μειωμένη όρεξη και μικρότερη πρόσληψη τροφής,
- ναυτία, πρώιμο κορεσμό ή άλλα συμπτώματα της νόσου και της θεραπείας,
- ανεπαρκή πέψη και απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών,
- μεταβολικές και φλεγμονώδεις αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο,
- απώλεια μυϊκής μάζας.
Επομένως, όταν το βάρος συνεχίζει να μειώνεται, δεν αρκεί πάντα να αυξηθεί απλώς η πρόσληψη θερμίδων. Χρειάζεται να διερευνηθούν οι παράγοντες που συμβάλλουν στην απώλεια βάρους, ώστε η διατροφική παρέμβαση να προσαρμοστεί ανάλογα.
Τι είναι τα παγκρεατικά ένζυμα;
Η θεραπεία υποκατάστασης με παγκρεατικά ένζυμα (Pancreatic Enzyme Replacement Therapy – PERT) παρέχει τα ένζυμα που το πάγκρεας μπορεί να μην παράγει ή να μην απελευθερώνει σε επαρκή ποσότητα.
Στόχος της είναι η βελτίωση της πέψης και της απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών.
Όταν υπάρχει σχετική ένδειξη και χρησιμοποιούνται σωστά, τα παγκρεατικά ένζυμα μπορούν να συμβάλουν:
- στην καλύτερη πέψη των γευμάτων,
- στη μείωση των συμπτωμάτων δυσαπορρόφησης,
- στην καλύτερη αξιοποίηση της ενέργειας και των θρεπτικών συστατικών της τροφής,
- στην υποστήριξη της διατήρησης του σωματικού βάρους και της κατάστασης θρέψης.
Πώς λαμβάνονται;
Η χορήγηση παγκρεατικών ενζύμων γίνεται μόνο κατόπιν σύστασης της ιατρικής ομάδας και εξατομικεύεται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Για να είναι αποτελεσματικά, τα ένζυμα πρέπει να λαμβάνονται σε συνδυασμό με την τροφή. Συνήθως λαμβάνονται μαζί με τα κύρια γεύματα και τα σνακ, ενώ σε μεγαλύτερα ή μεγαλύτερης διάρκειας γεύματα η λήψη τους μπορεί να κατανέμεται κατά τη διάρκεια του γεύματος, σύμφωνα με τις οδηγίες της θεραπευτικής ομάδας.
Η κατάλληλη δόση δεν είναι ίδια για όλους. Καθορίζεται εξατομικευμένα και μπορεί να εξαρτάται από την ποσότητα και τη σύσταση του γεύματος, τον βαθμό της εξωκρινούς παγκρεατικής ανεπάρκειας, την παρουσία συμπτωμάτων δυσαπορρόφησης και την ανταπόκριση του ασθενούς στη θεραπεία.
Πρέπει να περιορίζονται τα λιπαρά;
Η αυθαίρετη εφαρμογή μιας πολύ χαμηλής σε λιπαρά διατροφής μπορεί να μειώσει σημαντικά τη συνολική ενεργειακή πρόσληψη, κάτι ιδιαίτερα ανεπιθύμητο σε έναν ασθενή που ήδη χάνει βάρος.
Όταν υπάρχει δυσαπορρόφηση λίπους, είναι σημαντικό να αξιολογείται εάν η θεραπεία με παγκρεατικά ένζυμα είναι επαρκής και χρησιμοποιείται σωστά, αντί να αποκλείονται χωρίς λόγο τρόφιμα ή ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων.
Οι διατροφικοί περιορισμοί θα πρέπει να εξατομικεύονται με βάση τις ανάγκες, τα συμπτώματα και την ανοχή του κάθε ασθενούς.
Διατροφική υποστήριξη για τη διατήρηση βάρους και μυϊκής μάζας
Η διατροφική παρέμβαση χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη, με στόχο την κάλυψη των ενεργειακών και πρωτεϊνικών αναγκών και τον περιορισμό της ανεπιθύμητης απώλειας βάρους και μυϊκής μάζας.
Μικρά και συχνά γεύματα: Μπορούν να διευκολύνουν την επαρκή πρόσληψη τροφής όταν υπάρχει μειωμένη όρεξη, πρώιμος κορεσμός ή δυσκολία στην κατανάλωση μεγάλων γευμάτων.
Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης: Η παρουσία μιας πηγής πρωτεΐνης στα κύρια και, όπου χρειάζεται, στα ενδιάμεσα γεύματα συμβάλλει στην κάλυψη των αναγκών και στην υποστήριξη της μυϊκής μάζας.
Ενεργειακός και πρωτεϊνικός εμπλουτισμός: Όταν ο ασθενής μπορεί να καταναλώσει μόνο μικρές ποσότητες τροφής, τα γεύματα μπορούν να εμπλουτίζονται ώστε να παρέχουν περισσότερη ενέργεια και πρωτεΐνη χωρίς σημαντική αύξηση του όγκου τους. Όταν η συνήθης διατροφή δεν επαρκεί, μπορεί να εξεταστεί, σε συνεργασία με την ομάδα φροντίδας, η χρήση κατάλληλων πόσιμων διατροφικών συμπληρωμάτων.
Έγκαιρη αντιμετώπιση συμπτωμάτων που περιορίζουν τη σίτιση: Ναυτία, έμετοι, αλλαγές στη γεύση, διάρροια, δυσκοιλιότητα, πόνος ή πρώιμος κορεσμός μπορούν να μειώσουν σημαντικά την πρόσληψη τροφής και χρειάζονται κατάλληλη αντιμετώπιση.
Δεν κοιτάμε μόνο τη ζυγαριά
Στον ογκολογικό ασθενή, το σωματικό βάρος από μόνο του δεν αρκεί για να αποτυπώσει πλήρως την κατάσταση θρέψης. Απώλεια μυϊκής μάζας μπορεί να υπάρχει ακόμη και χωρίς εμφανή μείωση του σωματικού βάρους, επηρεάζοντας τη δύναμη και τη λειτουργικότητα του ασθενούς.
Η ESPEN (European Society for Clinical Nutrition and Metabolism – Ευρωπαϊκή Εταιρεία Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού) συστήνει η διατροφική παρακολούθηση των ασθενών με καρκίνο να ξεκινά ήδη από τη διάγνωση και να συνεχίζεται κατά την πορεία της νόσου, ώστε ο διατροφικός κίνδυνος να αναγνωρίζεται και να αντιμετωπίζεται έγκαιρα.
Πότε χρειάζεται διατροφική αξιολόγηση;
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν:
- υπάρχει ακούσια απώλεια βάρους,
- μειώνεται σταθερά η πρόσληψη τροφής,
- εμφανίζονται λιπαρές ή συχνές κενώσεις,
- υπάρχει έντονο φούσκωμα ή δυσφορία μετά τα γεύματα,
- ο ασθενής αρχίζει να αποφεύγει πολλά τρόφιμα επειδή θεωρεί ότι «δεν τα χωνεύει»,
- το βάρος συνεχίζει να μειώνεται παρά τη λήψη παγκρεατικών ενζύμων.
Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται συνολική αξιολόγηση της κατάστασης θρέψης, των συμπτωμάτων και, όταν χορηγούνται παγκρεατικά ένζυμα, της αποτελεσματικότητας της θεραπείας.
Συμπέρασμα
Στον καρκίνο του παγκρέατος, η απώλεια βάρους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ασθενής απλώς «δεν τρώει αρκετά». Η ανεπαρκής πέψη και απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών μπορεί να αποτελεί σημαντικό μέρος του προβλήματος.
Η έγκαιρη αναγνώριση της εξωκρινούς παγκρεατικής ανεπάρκειας, η κατάλληλη χρήση των παγκρεατικών ενζύμων όταν υπάρχει σχετική ένδειξη και η σωστή διατροφική υποστήριξη αποτελούν σημαντικά στοιχεία της συνολικής φροντίδας.
Κάθε ασθενής, ωστόσο, έχει διαφορετικές ανάγκες, ανάλογα με την πορεία της νόσου, τη θεραπεία, τα συμπτώματα και την κατάσταση θρέψης του.
Εάν αντιμετωπίζετε απώλεια βάρους, μειωμένη όρεξη, δυσκολίες στην πέψη ή άλλα προβλήματα που επηρεάζουν τη διατροφή σας κατά τη διάρκεια της θεραπείας, η εξατομικευμένη διατροφική παρακολούθηση μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κάλυψη των αναγκών σας.
Κλείστε το ραντεβού σας για μια ολοκληρωμένη διατροφική αξιολόγηση και ένα πλάνο προσαρμοσμένο στις ανάγκες σας και στη θεραπεία που ακολουθείτε.
Βιβλιογραφία
- Whitcomb DC, Buchner AM, Forsmark CE. AGA Clinical Practice Update on the Epidemiology, Evaluation, and Management of Exocrine Pancreatic Insufficiency: Expert Review. Gastroenterology. 2023;165(5):1292–1301. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2023.07.007
- Sezgin O, Oğuz D, Soytürk M, et al. Clinical Practice Update on the Evaluation, Diagnosis, and Management of Pancreatic Exocrine Insufficiency: Expert Review. Turkish Journal of Gastroenterology. 2026;37(5):534–554. https://doi.org/10.5152/tjg.2026.25679
- Muscaritoli M, Arends J, Bachmann P, et al. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clinical Nutrition. 2021;40(5):2898–2913. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2021.02.005
- Arends J. Cancer cachexia in adult patients: ESMO Clinical Practice Guidelines. ESMO Open. 2021;6(3):100092. https://doi.org/10.1016/j.esmoop.2021.100092
