Τα κορτικοστεροειδή αποτελούν σημαντικό μέρος της θεραπευτικής και υποστηρικτικής φροντίδας των ασθενών με καρκίνο. Παρότι η χορήγησή τους εξυπηρετεί συγκεκριμένους θεραπευτικούς σκοπούς, συχνά συνοδεύεται από αλλαγές στην όρεξη, στο σωματικό βάρος και στον μεταβολισμό της γλυκόζης.
Η αύξηση της όρεξης, η κατακράτηση υγρών και οι διακυμάνσεις του σακχάρου αποτελούν ορισμένες από τις επιδράσεις που μπορεί να εμφανιστούν κατά τη λήψη κορτιζόνης. Η κατανόηση αυτών των μεταβολών και η κατάλληλη διατροφική διαχείρισή τους είναι σημαντικές για τη διατήρηση της κατάστασης θρέψης και της μυϊκής μάζας κατά τη διάρκεια της αντικαρκινικής θεραπείας.
Γιατί χορηγείται κορτιζόνη στους ασθενείς με καρκίνο;
Τα κορτικοστεροειδή, όπως η δεξαμεθαζόνη και η πρεδνιζολόνη, χρησιμοποιούνται συχνά στην ογκολογία. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χορηγούνται για:
- Πρόληψη και αντιμετώπιση της ναυτίας και του εμέτου από τη χημειοθεραπεία.
- Μείωση της φλεγμονής και του οιδήματος.
- Πρόληψη αλλεργικών αντιδράσεων κατά τη χορήγηση ορισμένων αντικαρκινικών φαρμάκων.
- Αντιμετώπιση συγκεκριμένων ανεπιθύμητων ενεργειών της ανοσοθεραπείας.
- Συμμετοχή στη θεραπεία ορισμένων αιματολογικών κακοηθειών.
- Βραχυχρόνια βελτίωση της όρεξης σε επιλεγμένους ασθενείς με προχωρημένη νόσο.
Παρότι η κορτιζόνη έχει σημαντικό θεραπευτικό ρόλο, μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό και τη διατροφική κατάσταση του ασθενούς.
Κορτιζόνη και αυξημένη όρεξη: Γιατί πεινάω περισσότερο;
Η αύξηση της όρεξης από την κορτιζόνη αποτελεί συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια. Ορισμένοι ασθενείς αισθάνονται εντονότερη πείνα, καταναλώνουν μεγαλύτερες μερίδες ή αναζητούν συχνότερα τρόφιμα μεταξύ των γευμάτων.
Η αυξημένη όρεξη μπορεί να είναι ευεργετική όταν υπάρχει μειωμένη πρόσληψη τροφής ή ακούσια απώλεια βάρους. Αντίθετα, σε ασθενείς με επαρκή θρέψη, μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική ενεργειακή πρόσληψη και σταδιακή αύξηση του λιπώδους ιστού.
Πώς μπορεί να ελεγχθεί η αυξημένη όρεξη;
Η διατροφική διαχείριση μπορεί να περιλαμβάνει:
- Σταθερή κατανομή γευμάτων μέσα στην ημέρα.
- Συνδυασμό πρωτεΐνης και τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες, όταν είναι καλά ανεκτά μαζί με υδατανθρακούχες τροφές.
- Επιλογή θρεπτικών ενδιάμεσων γευμάτων.
- Περιορισμό της συχνής κατανάλωσης γλυκών και τροφίμων υψηλής ενεργειακής πυκνότητας, όταν δεν υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης της θερμιδικής πρόσληψης.
Σε ασθενείς με υποθρεψία ή κίνδυνο απώλειας βάρους, προτεραιότητα έχει η κάλυψη των διατροφικών αναγκών και όχι ο περιορισμός της όρεξης.
Κορτιζόνη και αύξηση βάρους: Είναι λίπος ή κατακράτηση υγρών;
Η αύξηση βάρους από την κορτιζόνη δεν σημαίνει απαραίτητα αύξηση του σωματικού λίπους. Μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικούς παράγοντες.
1. Αυξημένη πρόσληψη τροφής
Η μεγαλύτερη όρεξη μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη πρόσληψη θερμίδων και σταδιακή συσσώρευση λιπώδους ιστού.
2. Κατακράτηση υγρών
Ορισμένα κορτικοστεροειδή μπορούν να προκαλέσουν κατακράτηση νατρίου και υγρών, οδηγώντας σε οιδήματα και αύξηση του σωματικού βάρους. Η επίδραση αυτή διαφέρει ανάλογα με τη φαρμακευτική αγωγή.
3. Αλλαγές στη σύσταση σώματος
Η παρατεταμένη χορήγηση κορτικοστεροειδών μπορεί να ευνοήσει την ανακατανομή του λίπους, ιδιαίτερα στην κοιλιακή περιοχή, και να συμβάλει στην απώλεια μυϊκής μάζας.
Γιατί είναι σημαντικό; Ένας ογκολογικός ασθενής μπορεί να εμφανίζει σταθερό ή αυξημένο βάρος, ενώ ταυτόχρονα χάνει μυϊκή μάζα. Επομένως, η παρακολούθηση της σύστασης σώματος και της λειτουργικότητας του ασθενούς μπορεί να προσφέρει σημαντικότερες πληροφορίες από τη ζυγαριά και μόνο.
Κορτιζόνη και σάκχαρο: Μπορεί να προκαλέσει υπεργλυκαιμία;
Η κορτιζόνη μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, ακόμη και σε ασθενείς χωρίς διαγνωσμένο σακχαρώδη διαβήτη.
Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή τα κορτικοστεροειδή αυξάνουν την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ και μειώνουν την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη.
Η υπεργλυκαιμία μπορεί να εμφανίζεται κυρίως μετά τα γεύματα, ενώ η δεξαμεθαζόνη, λόγω της παρατεταμένης δράσης της, μπορεί να προκαλέσει αυξημένες τιμές σακχάρου σε όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Η τακτική παρακολούθηση της γλυκόζης είναι ιδιαίτερα σημαντική σε ασθενείς με διαβήτη, προδιαβήτη ή άλλους παράγοντες κινδύνου.
Τι πρέπει να τρώει ένας ασθενής που παίρνει κορτιζόνη;
Η διατροφή κατά τη λήψη κορτιζόνης πρέπει να προσαρμόζεται στην κατάσταση θρέψης, στις μεταβολικές διαταραχές και στις ανάγκες κάθε ογκολογικού ασθενούς.
1. Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης
Η επαρκής κατανάλωση πρωτεΐνης είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας. Στη διατροφή μπορούν να περιλαμβάνονται αυγά, γαλακτοκομικά, άπαχο κρέας, ψάρι και όσπρια, ανάλογα με την ανοχή και τις ανάγκες του ασθενούς.
2. Προτίμηση σε υδατάνθρακες ολικής άλεσης
Δεν απαιτείται αποκλεισμός των υδατανθράκων. Συνιστάται η επιλογή προϊόντων ολικής άλεσης και τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες, εφόσον είναι καλά ανεκτά.
Η ισορροπημένη κατανομή τους στα γεύματα μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό των έντονων μεταγευματικών αυξήσεων του σακχάρου στο αίμα.
3. Περιορισμός της υπερβολικής πρόσληψης αλατιού
Η κορτιζόνη μπορεί, ανάλογα με το είδος και τη δόση της, να ευνοήσει την κατακράτηση νατρίου και υγρών, προκαλώντας οιδήματα και αύξηση του σωματικού βάρους. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται ο περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης αλατιού, ιδιαίτερα από επεξεργασμένα τρόφιμα, αλλαντικά, έτοιμα γεύματα και αλμυρά σνακ. Η εμφάνιση ή επιδείνωση οιδημάτων χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να σχετίζεται και με άλλους παράγοντες.
4. Επαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D
Η παρατεταμένη χορήγηση κορτικοστεροειδών μπορεί να επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας και να αυξήσει τον κίνδυνο οστεοπόρωσης και καταγμάτων. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντική η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, που συμβάλλουν στη διατήρηση της οστικής υγείας. Στη διατροφή συνιστάται να περιλαμβάνονται πηγές ασβεστίου, όπως γάλα, γιαούρτι, τυρί και εμπλουτισμένα τρόφιμα. Η ανάγκη χορήγησης συμπληρωμάτων ασβεστίου ή βιταμίνης D αξιολογείται εξατομικευμένα, με βάση τη διάρκεια της αγωγής, τη διατροφική πρόσληψη και τους παράγοντες κινδύνου του ασθενούς.
5. Αποφυγή αυστηρών διαιτών
Η αύξηση του σωματικού βάρους κατά την ογκολογική θεραπεία δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη για εφαρμογή υποθερμιδικής δίαιτας. Αντίθετα, ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίνεται σε μια διατροφή υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη, με στόχο τη διατήρηση της μυϊκής μάζας και την πρόληψη της υποθρεψίας. Στους περισσότερους ογκολογικούς ασθενείς συνιστάται πρόσληψη πρωτεΐνης άνω του 1 g/kg σωματικού βάρους ημερησίως και, εφόσον είναι εφικτό, έως 1,5 g/kg, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της ESPEN. Οι ενεργειακές και πρωτεϊνικές ανάγκες πρέπει να εξατομικεύονται, λαμβάνοντας υπόψη τη θρεπτική κατάσταση, τη νεφρική λειτουργία και τη θεραπεία του ασθενούς.
Συμπερασματικά
Η χορήγηση κορτιζόνης κατά τη θεραπεία του καρκίνου μπορεί να συνοδεύεται από μεταβολές στην όρεξη, στο σωματικό βάρος, στη σύσταση σώματος και στα επίπεδα σακχάρου. Η αναγνώριση και η κατάλληλη διαχείριση αυτών των αλλαγών είναι σημαντικές για τη διατήρηση της θρεπτικής κατάστασης του ασθενούς.
Η εξατομικευμένη διατροφική παρέμβαση, με έμφαση στην επαρκή πρόσληψη ενέργειας και πρωτεΐνης, μπορεί να συμβάλει στον καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο, στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και στην πρόληψη της υποθρεψίας, χωρίς περιττούς διατροφικούς περιορισμούς.
Λαμβάνετε κορτιζόνη κατά τη διάρκεια της αντικαρκινικής θεραπείας και παρατηρείτε αλλαγές στην όρεξη, στο βάρος ή στο σάκχαρό σας; Κλείστε ένα ραντεβού για εξατομικευμένη διατροφική αξιολόγηση και υποστήριξη, προσαρμοσμένη στις ανάγκες σας και στο θεραπευτικό σας πλάνο.
Βιβλιογραφία
- Muscaritoli M, Arends J, Bachmann P, et al. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clinical Nutrition. 2021;40(5):2898–2913. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2021.02.005
- Morikawa LL, Nery M, Toyoshima MTK. Glucocorticoid-induced hyperglycemia in patients with cancer: Mechanisms, clinical implications, and management strategies. Endocr Pract. 2026;32(6):990–1000. https://doi.org/10.1016/j.eprac.2026.01.024
- Kuriyama A, et al. Systemic corticosteroids for cancer-related fatigue in advanced cancer: A systematic review and meta-analysis. J Pain Symptom Manage. 2026;71(6):e661–e670. https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2026.01.009
- Wright J, Nielsen T, Burns S, et al. Management of glucocorticoid-induced hyperglycemia in cancer patients: A feasibility study. Clin Nurs Res. 2025;34(1):3–11. https://doi.org/10.1177/10547738241291272
- Associations of corticosteroid therapy with weight change and appetite in patients with advanced pancreatic cancer – a post hoc analysis from the MISTRAL trial. Support Care Cancer. 2026. https://doi.org/10.1007/s00520-026-10585-2
